Rijn Maas delta

Gepco de Kruijff June 26, 2020
3555 keer bekeken 0 comments

Dit zijn de projecten die zijn ingediend voor de Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit 2020 met als titel 'Brede blik op ruimte'. Projecten waar we als Gelderlander trots op mogen zijn.

Wil je weten welke projecten genomineerd zijn? Klik dan hier.

Rijn Maas delta is een uitnodigend gebied om elkaar te ontmoeten in een betekenisvolle omgeving met Nederlandse landschappen, natuur, cultuurhistorie en passies. Aantrekkelijke plekken waar mensen zich intens mee verbonden voelen en die we allen willen doorgeven aan volgende generaties.

Keuzemenu ambities

Energietransitie
Klimaatadaptie
Circulaire economie
Biodiverstiteit
Economisch vestigingsklimaar
Bereikbaarheid
Woon- en leefomgeving
Sociale Innovatie

In de gemeente(n)

gemeente Arnhem, gemeente Berg en Dal, gemeente Beuningen, gemeente Buren, gemeente Culemborg, gemeente Doesburg, gemeente Doetinchem, gemeente Druten, gemeente Duiven, gemeente Hattem, gemeente Heerde, gemeente Lingewaard, gemeente Maasdriel, gemeente Montferland, gemeente Neder-Betuwe, gemeente Nijmegen, gemeente Oude IJsselstreek, gemeente Overbetuwe, gemeente Renkum, gemeente Tiel, gemeente Wageningen, gemeente West Betuwe, gemeente West Maas en Waal, gemeente Wijchen, gemeente Zaltbommel, gemeente Zevenaar, gemeente Zutphen

Omschrijving van de ligging van het project

Steden, dorpen en buurtschappen die in de Rijn Maas delta liggen: Aalst, Aalten, Aam, Acquoy, Aerdenburg, Aerdt, Afferden, Alem, Alphen, Altforst, Alverna, Ammerzoden, Andelst, Angeren, Angerlo, Appeltern, Arnhem, Asperen, Azewijn, Baal, Babberich, Bahr, Bakhuisbos, Balgoij, Batenburg, Beek, Beesd, Bemmel, Beneden-Leeuwen, Berg en Dal, Bergakker, Bergerden, Bergharen, Berghuizen, Bern, Beuningen, Beusichem, Bevermeer, Bingerden, Blankenberg, Blauwesluis, Boerenhoek, Bontebrug, Bontemorgen, Boskant, Boven-Leeuwen, Braamt, Brakel, Bredelaar, Breedenbroek, Breedeweg, Bruchem, Bullenkamp, Buren, Buurmalsen, Californië, Culemborg, De Bosjes, De Eng, De Heuvel, De Heuven, De Horst, De Mars, De Pas, De Rietschoof, De Schatkuil, De Steeg, De Tuut, Deest, Deil, Delwijnen, Den Akker, Den Hoef, Didam, Diefdijk, Dodewaard, Doetinchem, Doornenburg, Doornik, Doorning, Doorwerth, Dreumel, Driel, Drumpt, Druten, Duiven, Echteld, Eck en Wiel, Eibergen, Eimeren, Elden, Eldik, Ellecom, Elst, Erichem, Essebroek, Est, Etten, Ewijk, Flieren, Friesland, Gaanderen, Gaanderhei, Gameren, Ganzert, Geitenwaard, Geldermalsen, Gellicum, Gendringen, Gendt, Giesbeek, Goilberdingen, Grafwegen, Greffeling, Greffelkamp, Groesbeek, Groessen, Haaften, Haalderen, Hattelaar, Hattem, Hedel, Heelsum, Heelweg-Oost, Heelweg-West, Heerde, 's-Heerenberg, Heerewaarden, Heesselt, Heide, Heide, Heidekant, Heiveld, Helhoek, Hellouw, Hemmen, Hernen, Herveld, Herwen, Herwijnen, Het Zand, Heteren, Heukelum, Heumen, Heveadorp, Hien, Hoek, Hoenzadriel, Hoeve, Holthuizen, Homoet, Hoog Kana, Hoogbroek, Hoogmeien, Hoorn, Hoornerveen, Horssen, Horsthoek, Hoven, Hucht, Huissen, Hulhuizen, Hurwenen, Indoornik, Kapel, Kapel-Avezaath, Kerk-Avezaath, Kerkdriel, Kerkwijk, Kesteren, Keulse Kamp, Kievitsdel, Kijfwaard, Kilder, Klein-Azewijn, Klein Baal, Kleindorp, Klinkenberg, Klispoel, Kommerdijk, Koudenhoek, Kwartier, Laag-Keppel, Laag-Soeren, Laak, Langerak, Lathum, Lede en Oudewaard, Leedjes, Leeuwen, Lengel, Lent, Leur, Leuven, Lienden, Lijnden, Lobith, Loenen, Loerbeek, Loil, Loo, Looveer, Luchtenburg, Lunen, Lutterveld, Maasbommel, Malden, Markluiden, Maurik, Medel, Meerenbroek, Meerten, Meertenwei, Megchelen, Merm, Meteren, Millingen aan de Rijn, Milt, Molenhoek, Molenhoek, Moordhuizen, Nederasselt, Nederhemert-Noord, Nederhemert-Zuid, Neerijnen, Netterden, Nieuw-Dijk, Nieuw-Wehl, Nieuwaal, Nieuwe Schans, Nieuwgraaf, Niftrik, Nijmegen, Nude, Ochten, Oensel, Ommeren, Ommerenveld, Ooij, Oosterbeek, Oosterhout, Ophemert, Opheusden, Opijnen, Oud-Dijk, Oud-Zevenaar, Oude Maasdijk, Overasselt, Pannerden, Passewaaij, Persingen, Plak, Plantage, Poederoijen, Poederoijensehoek, Pottum, De Praets, Puiflijk, Raayen, Rafelder, Randwijk, Ravenswaaij, Reeth, Renkum, Ressen, Rheden, Rhenoy, Rijkerswoerd, Rijswijk, Rome, Rossum, Rozendaal, Rumpt, Schaarsbergen, Schans, Schoonenburg, Silvolde, Sinderen, Sint Andries, Sleeburg, Slijk-Ewijk, Slijkwell, Snelleveld, Snodenhoek, Spankeren, Spijk, Sterreschans, Stokkum, Teersdijk, Terborg, Tiel, Tolkamer, Tricht, Tuil, Tuindorp, Tweesluizen, Ulft, Valburg, Valenberg, Varik, Varsseveld, Veessen, Velddriel, Veldhuizen, Veldhunten, Velp, Veluwe, Vethuizen, 't Vlot, Vogelzang, Voorne, Voorst, Vorchten, Vriezelaar, Vuren, Waardenburg, Wadenoijen, Wals, Wamel, Wapenveld, Wapenveld-noord, Warken, Warm, Warnsveld, Wehl, Well, Wellseind, Wely, Werven, Westendorp, Westervoort, Weurt, Wezel, Wieken, Wijchen, Wijnbergen, Winssen, Woerd, Woezik, Wolbert, Wolferen, Wordragen, Worsum, IJsselhunten, IJzendoorn, IJzevoorde, Zaltbommel, Zandberg, Zandheuvel, Zandvoort, Zeddam, Zelhemse Broek, Zennewijnen, Zetten, Zevenaar, Zevenmorgen, Ziek, Zoelen, Zoelmond, Zuilichem, Zutphen, Zwarte Paard, Zweekhorst. De Rijn Maas delta is het gebied waar twee grote Europese rivieren de Rijn en de Maas stromen en samenkomen. Soms hebben delen van deze rivieren andere namen zoals de Waal of de Lek maar de verbondenheid met een riviersysteem, dat water uit Europa aanvoert is aanwe

Periode van realisatie van het project

2012 tot heden

De belangrijkste actoren in en rond het project

gemeente Arnhem, gemeente Berg en Dal, gemeente Beuningen, gemeente Buren, gemeente Culemborg, gemeente Doesburg, gemeente Doetinchem, gemeente Druten, gemeente Duiven, gemeente Hattem, gemeente Heerde, gemeente Lingewaard, gemeente Maasdriel, gemeente Montferland, gemeente Neder-Betuwe, gemeente Nijmegen, gemeente Oude IJsselstreek, gemeente Overbetuwe, gemeente Renkum, gemeente Tiel, gemeente Wageningen, gemeente West Betuwe, gemeente West Maas en Waal, gemeente Wijchen, gemeente Zaltbommel, gemeente Zevenaar, gemeente Zutphen, waterschap Rivierenland, Rijkswaterstaat, Deltares, Staatsbosbeheer, Bureau Nationale Parken, IUCN, WNF, ARC, Natuurmonumenten, NL Landschappen, Universiteiten (oa Radboud Universiteit en Wageningen Universiteit), PBL en zeer grote aantallen stichtingen, verenigingen, maatschappelijke organisaties, professionals en vrijwilligers.

Beknopte beschrijving van het gerealiseerde project

In de Rijn Maas delta wordt vanuit verschillende programma's gewerkt aan opgaven. Eén van de transformaties met grote gevolgen is het Ruimte voor de Rivier programma geweest. Hierbij is voor waterveiligheid gewerkt aan het verleggen en selectief ophogen van dijken. Gelijktijdig werden de uitwaarden anders ingericht. Hier en daar zijn nevengeulen aangelegd om het water meer ruimte te bieden bij hoge waterstanden. Het gevolg is dat er langs de Grote Rivieren bijna 1000 km2 nieuwe natuur is ontstaan als een zg ecosysteemdienst van natuur: waterberging. Ook is er intensief gewerkt om cultuurhistorisch erfgoed nieuw leven in te blazen. Er kwamen nieuwe bestemmingen voor steenfabrieken, forten, buitenplaatsen en boerderijen. Verder is er gewerkt aan beleving. Hoe kunnen mensen gebruik maken van het gebied en er betekenisvolle herinneringen aan overhouden. Er is aandacht geweest voor het beleven van het landschap met allerlei vormen van bewegen bijv struinen. Sinds 2012 is er gewerkt om jaarlijks een bijeenkomst te organiseren, waarbij zg penta helix partijen  (wetenschap, overheid, ondernemingen, educatie en bewoners) elkaar konden ontmoeten. Hieruit is een visie ontstaan waaraan tot op heden wordt gewerkt en waarmee kan worden ontwikkeld. Door toekomstbeelden met elkaar te delen en te verkennen langs welke paden deze toekomst tot stand kan worden gebracht is een samenwerkingsmodel ontstaan, dat partijen in hun kracht zet en zorgt dat meerdere doelen kunnen worden behaald. Tevens is er werk gemaakt van meervoudige opgaven waar zg meekoppelkansen worden benut om gebruik van de Rijn Maas delta mogelijk te maken. Er wordt gewerkt aan een landschapsbiografie waarbij tal van wetenschappers en vrijwilligers helpen om het verleden te begrijpen en voeding te geven aan spannende verhalen over de Rijn Maas delta. Er wordt gewerkt aan een netwerk van knooppunten in het landschap, waar bijzondere landschapselementen samen komen met natuur en cultuur. Deze plekken vormen magneten voor professionals en vrijwilligers, die aan hun passie willen werken. De laatste jaren is gewerkt aan een concept Rijn Maas delta Gathering, waarbij mensen elkaar ontmoeten op verschillende locaties in de rivierendelta en daar samenwerken aan actuele of wensbeeld-projecten. Deze bijeenkomsten zullen in de nabije toekomst worden ondersteun door meerdere museum-Rijnaken, die dan worden aangedreven met waterstof. In de Rijn Maas delta zal een steeds grotere groep mensen samenwerken aan routes voor verschillende vormen van bewegen of sporten. De Rijn Maas delta kunnen uiteindelijk meer dan 2 miljoen bewoners van de provincie een route-infrastructuur bieden, die erin voorziet om met tientallen verschillende vormen van actief bewegen en sporten meer dan 10 miljoen routekilometers per jaar te faciliteren. Het Rijn Maas delta Digitaal platform zal bewoners en bezoekers van de Rijn Maas delta in staat stellen om een actieve rol te nemen in het inrichten van plekken of het verbeteren van route-infrastructuur voor bewegen en sporten.

Opmerkelijke ruimtelijke kwaliteiten uitgelicht

De Rijn Maas delta is een landschapsecologische systeem van wereldklasse, bestaande uit geologische afzettingen, hydrologie, reliëf, bodem, lucht en biomassa. Het is een een compleet en dynamisch systeem. Binnen dit systeem zijn diverse relaties zichtbaar tussen abiotiek (bodem, water, lucht) en biotiek (de soorten die er leven). De Rijn Maas delta kent natuurlijke processen zoals overstromingen (oa wielen) en stormen. Deze hebben een grote rol gespeeld in de vorming van het landschap van de grote rivieren. Binnen de kernen van deltanatuur (bijv de Gelderse Poort) van de Rijn Maas delta is voldoende ruimte voor natuurlijke processen, bijvoorbeeld de werking van wind en water. De Rijn Maas delta herbergt belangrijke landschapsecologische gradiënten. Zowel grote macrogradiënten zijn tussen verschillende fysisch-geografische regio’s, zoals de overgang tussen de hogere zandgronden en het lager gelegen rivierengebied, of de overgang van de rivierduinen en het aangrenzende polderland, maar ook landschapsecologische gradiënten binnen die regio’s, bijvoorbeeld droge weiden, die overgaan in moerasvegetaties. Daarnaast vertegenwoordigt de Rijn Maas delta significante landschapsecologische gradiënten tussen natuur, halfnatuur en duurzaam beheerd productielandschap. Door de aanwezige gradiënten ontstaat variatie en daarmee soortenrijkdom. De Rijn Maas delta bevat natuurwaarden (soorten, habitattypen, ecosystemen) die binnen Nederland en internationaal onderscheidend zijn. Het gaat om speciale beschermingszones van de Habitat- of Vogelrichtlichtlijn of vergelijkbare waarden buiten deze zones. In de Rijn Maas delta is de ontstaansgeschiedenis van het landschap nog goed af te lezen in de cultuurhistorische en landschappelijke elementen, patronen en structuren. Het gebied is rijk aan cultuurhistorisch, geologisch en geomorfologisch erfgoed en de ambitie op behoud en versterking van de wezenlijke landschappelijke kenmerken (kernkarakteristieken) en ruimtelijke kwaliteit binnen de Rijn Maas is groot. De potentie van de Rijn Maas delta voor natuurbescherming, herstel van biodiversiteit en adaptatie is groot. Binnen de Rijn Maas delta zijn de bestaande kwaliteiten en het onderscheidend vermogen voor de toekomst goed zichtbaar en nodigen iedereen uit om er mee aan de slag te gaan. Er zijn voldoende inspanningen om deze kwaliteiten te verbinden met de omgevingsvisie en ruimtelijke ordening te zwaluwstaarten. De Rijn Maas delta is veerkrachtig doordat een ruime, aaneengesloten bufferzone rond de deltanatuur-kernen bijdraagt aan het beschermen van de natuurwaarden binnen deze kernen. Deze bufferzone zorgt ervoor dat omgevingsinvloeden, zoals verdroging of vervuiling, worden verkleind. Deze bufferzone is voldoende groot (bijv dijken en cultuurlandschap langs de rivieren), om de aanwezige soorten en habitattypen duurzaam te kunnen herbergen en het landschapsecologisch systeem op orde te krijgen en houden. Een goed functionerend abiotisch systeem (bodem, water, lucht) is de basis voor behoud en herstel van de natuur. In de Rijn Maas delta wordt het abiotisch systeem op orde gebracht (oa door het Delta programma), waardoor natuurpotenties gerealiseerd kunnen worden, bijvoorbeeld door het verbeteren van de waterkwaliteit, het herstellen van een natuurlijk waterhuishouding of het tegengaan van verzuring van de bodem. De Rijn Maas delta is een netwerk van gebieden met deltanatuur. Door dit netwerk te verdichten en verbindingen tussen gebieden met deltanatuur te realiseren en te versterken wordt voorkomen, dat brongebieden van beschermde soorten van elkaar geïsoleerd komen te liggen. Verbindingen dragen bij aan de migratie en dispersie van soorten en zijn onmisbaar voor herstel en behoud van de biodiversiteit. In de Rijn Maas delta wordt gestreefd naar het herstel, behoud en verhoging van biodiversiteit. Naast herstel van een robuust en veerkrachtig systeem worden specifieke maatregelen genomen om leefgebieden van zeldzame (zwarte ooievaar) en bedreig

Plan- en ontwerpproces

Al in 2004 is een zoektocht gestart naar een wijze waarop een groot landschap als de Rijn Maas delta zou kunnen voorzien van een betekenisvolle manier van co-creatie tijdens de ingrijpende transformaties, die als gevolg van de klimaatverandering op het gebied af kwamen. Er zijn tal van experimenten ondernomen met ondermeer NederlandBovenWater en een Dijk van een Delta project met EZ/RVO. Ook is er intensief naar inspiratie in het buitenland gekeken. Projecten als 'The Thames Landscape Strategy' gaven ons het inzicht, dat we niet alleen waren in onze ambitie om groepen mensen met elkaar samen aan het landschap te laten werken. Vanaf 2012 zijn we jaarlijkse conferenties gaan houden. Eerst van 2 dagen en later van een hele week. Hiervan leerde we hoe verschillende groepen keken naar de Rijn Maas delta en hoe deze groepen ondersteund zouden kunnen worden. Voor 2021 en 2022 groeien we naar een hybride vorm van fysieke en virtuele bijeenkomsten. Vanaf 2019 hebben we afstand gedaan van een conferentie op één locatie en zijn met een schip gaan varen met werkplaats-bijeenkomsten aan boord. In de toekomst verwachten de Rijnaker een tour te laten maken om op allerlei plekken mensen te inspireren om hun eigen verhaal vorm te geven met de specifieke eigenschappen van hun gebied. Dat ziet er in de Oude IJsselstreek anders uit dan in de Lingestreek. Met een Rijn Maas delta Digitaal platform kunnen we ondersteuning gaan bieden die veel mensen zal inspireren om op een andere manier naar het gebied te gaan kijken en actief een rol te nemen binnen een lokale missie. Dat kan zijn dat steden en dorpen zich omdraaien en veel meer actief met de rivier gaan doen zoals in Tiel met de Wetlands en de Stadswaard.

Ambities en opgaven voor de toekomst

In 2021 zullen we operationeel gaan met Rijn Maas delta Digitaal, een platform om samen aan projecten en programma's te werken. Dit kunnen missies zijn van overheden, wetenschap, bedrijfsleven en bewoners om in de Rijn Maas delta bijvoorbeeld het droogte-probleem op te lossen. Dit voorbeeldprogramma gaat in 2021 van start en zal 6 jaar lopen. Maar het kunnen ook kleine missies zijn van groepen mensen, die elkaar hebben gevonden om een lokale uitdaging aan te pakken en daarvoor digitale ondersteuning nodig hebben. Bijvoorbeeld kaarten willen gebruiken, die zijn aangesloten op de provinciale omgevingsvisie. In 2022 hopen we een bijdrage te kunnen leveren om mensen, die door de Corona crisis tijdelijk tussen wal en schip dreigen te vallen een betekenisvolle plek met ondersteuning te bieden om nieuwe capaciteiten te ontwikkelen en door te laten stromen naar nieuwe sectoren, die zullen gaan ontstaan in de post-Corona tijd. We zullen hiervoor Europese Green Deal gelden inzetten om veerkracht en creativiteit te vergroten en toepassingen te bieden binnen een proeftuin van initiatieven, waarvoor nog ondernemers, professionals, vrijwilligers en ondersteuners worden gezocht. We verwachten dat er uiteindelijk in de Rijn Maas delta meer dan 30 duizend mensen werkzaam zullen zijn om ondersteuning te geven aan de infrastructuur om landschap, natuur, cultuurhistorie, belevingen operationeel te houden. In 2025 hopen de herstel van biodiversiteit in de Rijn Maas delta zover te hebben dat de delta gezien wordt als voorbeeld hoe partijen die samenwerken in staat zijn om zeer complexe opgaven tot een goed eind te brengen. De integrale benadering van de abiotische, de biotische en de belevings- en gebruikers-kant van het landschap kan zo vormgegeven worden, dat ieder zich mentaal eigenaar voelt en samen inhoud wil geven aan een jaarlijkse agenda voor verbeteringen en innovatie. In 2030 hopen we in de Rijn Maas delta zover te zijn met duurzame ontwikkeling, dat UNESCO de Rijn Maas delta actief noemt als het voorbeeld waar mensen de klimaatverandering en noodzakelijke maatregelen hebben aangegrepen om het systeem van waarden tussen mens en natuur opnieuw vorm te geven. UNESCO zou daarbij ons streven kunnen roemen dat jongeren een belangrijke functie zijn gaan innemen in de co-creatie van de Rijn Maas delta en in feite een belangrijk deel van de transformatie op zich hebben genomen. Scholen en universiteiten gebruiken de Rijn Maas delta als een proeftuin waarbij samen leren van en met de natuur en het landschap een centraal thema is. In 2030 krijgen wetenschappers verbonden in het initiatief om 100 rivierdelta's met elkaar te verbinden via een digitaal platform om er zo sneller mee te kunnen testen en leren erkenning voor het feit dat men in staat is geweest om wereldwijde delta's als eerste als "Safe Operating Spaces for Humanity" op te leveren waarbij allerlei activiteiten waarmee het voorbestaan van mensen op aarde wordt bedreigd, anders worden ingericht. Deze doorbraak wordt gebruikt als inspiratie om ook andere delen in de wereld te ondersteunen om een vergelijkbare situatie tot stand te brengen. In 2035 scoren bewoners van Gelderland het hoogst op de maatstaven van brede welvaart en de Gobal Happiness Index. Daarbij zien ondernemers en professionals kans om vraag te genereren voor hun innovatieve diensten, die ze dan over de hele wereld aanbieden. Met de opbrengsten ervan zijn bewoners van de Rijn Maas delta in staat om alle cultuurhistorische objecten te bewonen en te onderhouden op een manier waardoor tal van verhalen op een inspirerende manier worden overgebracht aan volgende generaties. Gelderland is door de innovatie infrastructuur, die is ontstaan door het intensief samenwerken aan de Rijn Maas delta, niet meer uit de top-3 in de innovatie top 10 regio's van Europa weg te krijgen.

Wat is jouw betrokkenheid bij het project?

Initiatiefnemer, kwartiermaker en maatschappelijk ondernemer. In de jaren 80 gaf ik als student les aan kinderen en volwassen, die wilde leren zeilen op de grote rivieren. We maakte daarvoor tochten van 1 of 2 weken. In de jaren 90 was ik mede-ondernemer van een recreatie-onderneming langs de Maas. Toen in begin van deze eeuw terug in het gebied kwam nadat ik voor mijn werk veel mooie plekken op te wereld had gezien, wist ik dat we met de Rijn Maas delta een landschap van wereldklasse in handen hadden. We moesten alleen nog oefenen om ons anders te verhouden tot deze enorme voorraad aan landschap, natuur en cultuurhistorie. Met mijn achtergrond in gebiedsontwikkeling en destinatie-ontwikkeling zag ik een rol als gids in dit proces. Inmiddels ben ik betrokken geraakt bij de bouw van het nieuwe Europese internet (NGI) dat zich meer dan het huidige internet zal richten om de menselijke maat. Mogelijk dat we al in 2021 een demonstratie project kunnen starten hoe dit nieuwe internet zich dienstbaar kan opstellen voor de bewoners van de Rijn Maas delta om hun passies, dromen en concepten te ondersteunen. Het zou kunnen dat we daarbij een nieuwe zg smartCommon ontwikkelen, om publiek-private doelen beter te ondersteunen. Vanuit mijn kennis en ervaring wil ik gemeenschappen in de Mekong delta (Vietnam) en de Bay Area delta en de Mississippi delta (USA) verbinden met de Rijn Maas delta om te zien of we van elkaar kunnen leren.

Bijzonderheden

We zijn op dit moment aan het kijken hoe we een Rijn Maas delta Digitaal kunnen vormgeven om daar in 2021 mee te kunnen starten het ziet er naar uit dat we de uitdagingen ten aanzien van droogte zoals we die de afgelopen zomers hebben gezien als eerste casus gaan vastpakken om het Open Innovatie platform van de Rijn Maas delta vorm te geven. We zijn op zoek naar partijen (overheden, wetenschap, bedrijven en educatieve instellingen die mee willen ontwikkelen.

Images

Room for the River english

Comment

Twitter

0  Comments

Fields with an * are required.

We use CAPTCHA to prevent spam. Tick the checkbox to continue. You might be asked to select certain images

One moment ...
Cookie settings