Natuurboerderij Wittenhorst

Ank van Maanen June 25, 2020
5401 keer bekeken 0 comments

Dit zijn de projecten die zijn ingediend voor de Gelderse prijs voor ruimtelijke kwaliteit 2020 met als titel 'Brede blik op ruimte'. Projecten waar we als Gelderlander trots op mogen zijn.

Wil je weten welke projecten genomineerd zijn? Klik dan hier.

Op de boerderij wordt natuurlijk gewerkt en de biodiversiteit gestimuleerd. We sluiten mogelijke kringlopen mbt. water, energie en grondstoffen. In de voedselcoöperatie worden eieren, vlees, fruit en noten verkocht. Via lessen worden mensen bewust gemaakt van de manier waarop ons eten gemaakt wordt

Keuzemenu ambities

Energietransitie
Klimaatadaptie
Circulaire economie
Biodiverstiteit
Woon- en leefomgeving

In de gemeente(n)

Montferland (Stokkum)

Omschrijving van de ligging van het project

Het project ligt op de flank van de Montferlandse stuwwal. De natuurboerderij ligt op de grens van hoog naar laag. Omstreeks 1850 heeft Theodorus Wittenhorst de familieboerderij langzamerhand ontwikkeld op de hogere en drogere delen. Er is een hoogteverschil in het landschap zichtbaar van 4 m binnen het project, in het bos doorlopend tot de top van de Hulzenberg waar de uitkijktoren staat. Aan de andere kant van de natuurboerderij lagen in het broek vroeger de gemeenschappelijke weiden. Het project strekt zich uit tot over de landsgrenzen. 1 hectare van de in totaal 12 hectaren ligt in Duitsland.

Periode van realisatie van het project

Er zijn tussen 2018-2020 drie pensionunits gerealiseerd in het voormalige varkenshuis, deze pensionunits zijn op dit moment in gebruik als mantelzorgwoning. In de zomer van 2019 zijn er op het woonhuis zonnepanelen gelegd. Eind 2019 werd een notengaard met kastanjes en walnoten aangeplant en is de oude hoogstamboomgaard uitgebreid met fruitbomen van historische streekrassen. Op het hoogste deel is eind 2019 een geriefhoutbos aangeplant met erosiewerende singels. Sinds enkele jaren worden hagen langs de perceelsgrenzen aangeplant. Ongeveer een halve hectare is ingezaaid met kruidenmengsel ten behoeve van de patrijs. Een perceel aan de bosrand wordt al meer dan een decennium beheerd als botanisch hooiland.

De belangrijkste actoren in en rond het project

Hofstra Heersche Landschapsarchitecten, Giesen Architectuur, Innoplant plantenteelt, G. Polman Bouw. Boomplantprogramma Heg & Landschap en Agroforestry netwerk Gelderland. Gemeente Montferland en talrijke vrijwilligers.

Beknopte beschrijving van het gerealiseerde project

Het voormalige reguliere rundveebedrijf is nu een natuurboerderij. Sinds 2019 lopen er Aberdeen Angus runderen en Vredelinger kippen op de boerderij rond. Op dit moment eten de koeien jaarrond van eigen gras en hooi. De kippen lopen vrij rond, maar worden nog bijgevoerd met biologisch kippenvoer. Door het extensieve beheer van de velden zonder het gebruik van kunstmest en bestrijdingsmiddelen, vind je op de boerderij veel inheemse planten, kruiden en insecten. Door middel van een voedselcooperatie worden er eieren en vlees verkocht. Er zijn afspraken gemaakt met een andere ondernemer die op het terrein kindercoaching met paarden gaat aanbieden. Er zijn meer dan 1000 bomen en struiken aangeplant waaronder appel, peren en pruimenrassen. Naast de fruitgaard is een notengaard gerealiseerd. Ook zijn er diverse andere inheemse soorten bomen en struiken aangeplant die goed zijn voor insecten en andere wilde dieren. Ter ondersteuning van de aanplant zijn er Groasis waterbakken bij de jonge bomen geplaatst, na de ervaring van de droge warme zomers van 2018 en 2019. Er is begonnen de bodem van deze zeer arme zandgronden te verbeteren door toevoeging van groencompost en luzerne en andere klaver als groenbemester. Het vrijgekomen varkenshuis is op duurzame wijze met hennep isolatie en leem omgebouwd tot mantelzorgwoning die later weer omgevormd kan worden tot 3 pension units. Het doel van de voedselcooperatie, als ook van het pension is om mensen meer te betrekken bij de productie van hun voedsel. Mensen kunnen ook meehelpen op de boerderij. Het motto is “Weet wat je eet”. In 2019 is er in samenwerking met landschapsbeheer Gelderland een cursus georganiseerd op de boerderij over biodiversiteit. Er zijn ook lessen ontwerpen in de permacultuur gegeven. Natuurboerderij Wittenhorst werkt volgens permacultuur principes, er wordt gewerkt met respect voor mens, dier en aarde.

Opmerkelijke ruimtelijke kwaliteiten uitgelicht

De natuurboerderij met zijn kleinschalige gebouwen en percelen vormt een tijdsdocument in het landschap. Ingeklemd tussen het Bergherbos en de herverkavelde weilanden van het Stokkumer broek is de historie hier tastbaar. De gebouwen van de natuurboerderij hebben nog een menselijke maat en zijn gelegen aan een karakteristiek karrenpad dat vrij toegankelijk is voor wandelaars en fietsers. In de open schuur komt een rustpunt dat aanhaakt bij het klompenpad in samenwerking met “”Stokkum in het groen en “landschapsbeheer Gelderland”. Het varkenshuis uit de jaren 50 is duurzaam omgebouwd tot mantelzorgwoning en in de toekomst pension voor cursisten en vrijwilligers. Natuurwaarden worden versterkt door projecten zoals botanisch hooiland en kruidenrijk akkerranden beheer. Sinds 2018 zijn er nestkasten geplaatst voor steenuil en kerkuil. Rond het erf zijn karakteristieke landschapselementen aanwezig zoals een hakhoutbos, een hoogstam boomgaard en kleinschalige cultuurgronden. Op de boerderij wordt natuurinclusief gewerkt. Vrijwilligers uit binnen en buitenland brengen weer leven op het erf. Buurtbewoners en klanten blijven via een nieuwsbrief op de hoogte van de ontwikkelingen op de boerderij. Rondom bepaalde werkzaamheden zoals bomen planten worden er meewerk dagen georganiseerd. Via een voedselcooperatie worden er eieren en vlees verkocht en gevolgd door noten en fruit van de aanplant. Andere producenten van groente en melk kunnen in een later stadium aanhaken. Behalve voedselproductie worden er cursussen gegeven. Ook andere ondernemers kunnen op de boerderij hun diensten aanbieden, zoals kindercoaching met paarden. Op deze manier krijgt het voormalige rundveebedrijf nieuwe gebruikswaarden.

Plan- en ontwerpproces

In september en oktober 2018 zijn er bijeenkomsten geweest, waarbij mensen uit de buurt op de hoogte gesteld zijn van de ideeen m.b.t. natuurboerderij Wittenhorst. De opmerkingen zijn meegenomen in het uiteindelijke ontwerp. Bij het ontwerp zijn zowel architecten, landschapsarchitecten als een plantenteeltkundige met ervaring in community-supported-agriculture en verdienmodellen betrokken geweest.

Ambities en opgaven voor de toekomst

De deel met natuurlijke materialen ombouwen tot energie neutrale educatie en ontmoetingsruimte. Bodemverbetering van de percelen met gebruik van groencompost/Bokashi en nog meer groenbemesters zaaien. Biomassa vergroten door verdere aanplant met bomen/struiken/vaste planten waaronder ook aanplant van voedselbos en plukeilandjes. Waterplan verder ontwikkelen om het systeem resistenter te maken tegen droogte periodes die in de toekomst waarschijnlijk vaker zullen gaan voorkomen. Sluiten van de kringlopen door zelf voer voor de kippen te telen. Rustpunt verder uitbouwen met een theetuin.

Wat is jouw betrokkenheid bij het project?

Mede-initiatiefnemer van het project.

Bijzonderheden

In 2018 was het project ‘weet wat je eet’ van natuurboerderij Wittenhorst een prijswinnaar bij de ontwerpwedstrijd Brood en Spelen uitgeschreven door de rijksbouwmeesters. De wedstrijd was bedoeld om nieuwe perspectieven te scheppen voor het platteland.

Images

Comment

Twitter

On the map

0  Comments

Fields with an * are required.

We use CAPTCHA to prevent spam. Tick the checkbox to continue. You might be asked to select certain images

One moment ...
Cookie settings